Czy ćwiczenia pomagają na chorobę zwyrodnieniową stawów – nowe badania zaskakują

What the review did

Choroba zwyrodnieniowa stawów (osteoarthritis) to jedna z najczęstszych dolegliwości narządu ruchu: potrafi dawać ból, sztywność i obrzęk, a przy tym ograniczać zakres ruchu. Najczęściej dotyka kolan, bioder i dłoni, choć może pojawić się praktycznie w każdym stawie.

Jeśli masz już taką diagnozę, prawdopodobnie usłyszałeś/-aś od lekarza zalecenie, by się ruszać. W ostatnich latach ćwiczenia stały się wręcz „standardową” częścią postępowania.

Najnowszy przegląd badań sugeruje jednak, że korzyści z aktywności mogą być mniejsze, niż wcześniej sądzono.

Gdy jednak przyjrzeć się temu opracowaniu bliżej, widać powody do ostrożności - i nie jest to wniosek, który powinien skłaniać do rezygnacji z ćwiczeń.

Zespół badawczy przeprowadził tzw. „umbrella review” - przegląd przeglądów systematycznych. Takie opracowania zbierają i analizują wyniki z wielu pojedynczych badań, aby odpowiedzieć na jedno konkretne pytanie. Sięgnięcie po już opublikowane przeglądy systematyczne daje jeszcze szerszy obraz danego tematu.

Po przeszukaniu tysięcy publikacji autorzy włączyli pięć dużych przeglądów systematycznych (obejmujących 100 badań i łącznie 8 631 pacjentów), a następnie dodali kolejne 28 nowszych prób klinicznych (z udziałem dodatkowych 4 360 pacjentów).

Na tej podstawie oceniali wpływ ćwiczeń na chorobę zwyrodnieniową kolan, bioder i dłoni oraz porównywali go z kilkoma alternatywami: brakiem interwencji, placebo (pozorowanym leczeniem), edukacją, terapią manualną, lekami przeciwbólowymi, iniekcjami oraz operacją.

What did they find?

W porównaniu z brakiem działania i placebo ćwiczenia dawały niewielkie zmniejszenie bólu w chorobie zwyrodnieniowej biodra, kolana i dłoni: o 6–12 punktów w skali 0–100.

Jednocześnie nie wyglądało na to, by aktywność poprawiała funkcjonowanie bardziej niż te dwie formy porównania.

W zwyrodnieniu kolan i bioder pojawiły się dane, że ćwiczenia są równie skuteczne w zmniejszaniu bólu i poprawie funkcji jak leki, takie jak ibuprofen, oraz kortykosteroidy podawane do stawu w celu ograniczenia stanu zapalnego. Te metody także zmniejszały ból o ok. 5–10%.

Badacze stwierdzili też, że u osób ze zwyrodnieniem kolan i bioder ćwiczenia były mniej skuteczne w poprawie bólu i funkcji niż całkowita endoprotezoplastyka stawu.

What were the limitations?

Po pierwsze, autorzy wrzucili wszystkie rodzaje ćwiczeń do jednego worka. To znaczy, że trening siłowy, aerobowy, rozciąganie, ćwiczenia w wodzie i tai chi potraktowano jak tę samą interwencję.

To istotne, bo wiemy, że nie każdy rodzaj ruchu działa tak samo. Wcześniejsze przeglądy pokazywały na przykład, że ćwiczenia aerobowe mogą być najlepsze w zmniejszaniu bólu i poprawie funkcji u osób ze zwyrodnieniem kolana, a rozciąganie wypadało najsłabiej.

Podobnie nie uwzględniono stanu klinicznego pacjentów. Dane sugerują, że osoby z silniejszym bólem i gorszym funkcjonowaniem na początku interwencji zwykle reagują na ćwiczenia lepiej niż ci, którzy startują z mniejszym bólem i dobrą sprawnością.

Po drugie, w przeglądzie tak samo potraktowano ćwiczenia nadzorowane i wykonywane samodzielnie.

Tymczasem badania pokazują, że trening prowadzony pod nadzorem daje wyraźnie lepsze efekty niż bez nadzoru - prawdopodobnie dlatego, że trener lub fizjoterapeuta pomaga utrzymać tempo i motywację.

Po trzecie, autorzy nie wzięli pod uwagę czasu trwania programu ćwiczeń, a większość okresów obserwacji była krótka: około 12 tygodni.

Możliwe, że trzymanie się planu ćwiczeń przez dłuższy czas przynosi lepsze wyniki i daje większe pole do poprawy niż działanie „przez kilka tygodni”.

W efekcie wyniki tego przeglądu mogą nie oddawać realnych korzyści u osób ze zwyrodnieniem stawów, które ćwiczą konsekwentnie i traktują aktywność jako stały element tygodniowej rutyny (co często się zaleca).

Wreszcie, przegląd nie uwzględnił „dawki” ćwiczeń stosowanej w badaniach. Poprawa bólu i funkcji wydaje się rosnąć wraz z łączną tygodniową ilością ruchu u osób z chorobą zwyrodnieniową. Jeden z przeglądów wskazywał na przykład, że optymalne korzyści pojawiały się przy ok. 150 minutach tygodniowo ćwiczeń o umiarkowanej intensywności.

Te ograniczenia sugerują, że nowe opracowanie prawdopodobnie zaniża korzyści z ćwiczeń w chorobie zwyrodnieniowej stawów.

Less pain and better physical and mental health

Nawet odkładając na bok ograniczenia przeglądu, niewielkie spadki bólu, o których mowa, mogą realnie poprawiać codzienne życie. Zmniejszenie bólu o 10% może przełożyć się na łatwiejsze poruszanie się, pracę, kontakty towarzyskie czy opiekę nad innymi.

Przegląd wykazał też, że ćwiczenia mogą zmniejszać ból w podobnym stopniu jak niesteroidowe leki przeciwzapalne i kortykosteroidy - ale bez działań niepożądanych i bez kosztów.

Aktywność fizyczna potrafi również wspierać serce, poprawiać nastrój, pomagać w kontroli masy ciała i obniżać ryzyko chorób przewlekłych, takich jak nowotwory czy cukrzyca.

To wszystko może mieć ogromne znaczenie dla zdrowia i samopoczucia.

What should you do now?

Na podstawie wyników tego nowego przeglądu możesz być spokojny/-a: każdy rodzaj ćwiczeń prawdopodobnie przyniesie pewien poziom ulgi w bólu.

Jednocześnie, biorąc pod uwagę wcześniejsze dowody, bardzo możliwe, że większe korzyści zdrowotne uzyskasz wtedy, gdy będziesz ćwiczyć regularnie i długofalowo.

Najlepszy rodzaj ruchu to ten, który faktycznie jesteś w stanie wykonywać. Jeśli lubisz spacerować na świeżym powietrzu, to świetny wybór - poprawi ogólny stan zdrowia i może zmniejszać ból.

Jeśli ból na to pozwala, nie bój się od czasu do czasu podkręcić intensywności do poziomu, na którym rozmowa zaczyna robić się trudna.

Jeśli wolisz siłownię, trening z ciężarami także przyniesie istotne korzyści zdrowotne - szczególnie wtedy, gdy utrzymasz go w dłuższej perspektywie.

Hunter Bennett, Lecturer in Exercise Science, Adelaide University and Lewis Ingram, Lecturer in Physiotherapy, Adelaide University

This article is republished from The Conversation under a Creative Commons license. Read the original article.