Ukryte zaburzenie metaboliczne może nie być widoczne na wadze – twierdzą naukowcy.

Metryka, która nie zatrzymuje się na samym wzroście i masie ciała, lecz sięga po biologiczne markery zdrowia metabolicznego, przynosi nowe – i często bardziej trafne – szacunki ryzyka chorób.

Metaboliczne BMI (MetBMI) – dokładniejszy obraz ryzyka niż BMI

Z najnowszego badania prowadzonego przez naukowców z Uniwersytetu w Göteborgu w Szwecji wynika, że wyższe metaboliczne BMI (MetBMI) wiąże się z większym ryzykiem cukrzycy typu 2 oraz schorzeń z nią powiązanych.

W ostatnich latach klasyczne BMI (wskaźnik masy ciała) coraz częściej bywa krytykowane jako bardzo uproszczona miara zdrowia. Owszem, łatwo je policzyć – masa ciała podzielona przez kwadrat wzrostu – jednak taki wynik pomija kluczowe kwestie: gdzie odkłada się tkanka tłuszczowa oraz jak sprawnie metabolizm przetwarza pożywienie na energię.

Zespół badawczy wskazuje, że MetBMI może lepiej odzwierciedlać rzeczywistą kondycję organizmu. W analizie zidentyfikowano molekularny „podpis” zaburzeń metabolicznych, widoczny w profilach metabolitów powstających m.in. podczas trawienia, w tym w związku z aktywnością drobnoustrojów jelitowych.

„Nasze MetBMI ujawnia ukryte zaburzenie metaboliczne, którego nie zawsze widać na wadze” – podkreśla endokrynolożka Rima Chakaroun z Uniwersytetu w Göteborgu. „Dwie osoby o tym samym BMI mogą mieć zupełnie różne profile ryzyka, zależnie od tego, jak funkcjonują ich metabolizm i tkanka tłuszczowa.”

Jak powstał algorytm MetBMI i co tak naprawdę mierzy

Aby opracować ocenę MetBMI, badacze wykorzystali dane zdrowotne i próbki krwi od 1 408 osób. Na tej podstawie zbudowano algorytm koncentrujący się na metabolitach krążących we krwi, które sygnalizują, jak efektywnie działają kluczowe procesy biologiczne.

Autorzy wyjaśniają w publikacji, że krążące metabolity – kształtowane przez genetykę gospodarza, dietę oraz mikrobiom jelitowy – dostarczają „systemowego” odczytu zdrowia metabolicznego, wykraczającego poza sam nadmiar masy ciała.

Następnie algorytm MetBMI sprawdzono w niezależnej grupie 466 osób. Okazał się on trafnym predyktorem nie tylko ilości masy i tkanki tłuszczowej, ale też jej rozmieszczenia. Co istotne, MetBMI znacznie lepiej niż standardowe BMI wskazywało osoby z cukrzycą, niealkoholową stłuszczeniową chorobą wątroby oraz innymi chorobami metabolicznymi.

Osoby, u których MetBMI było wyższe, niż wynikałoby to z ich masy ciała, miały 2,6 raza większe prawdopodobieństwo występowania cukrzycy typu 2 oraz nawet do 5 razy większe prawdopodobieństwo zespołu metabolicznego – stanu często uznawanego za etap poprzedzający rozwój cukrzycy.

MetBMI a mikrobiom jelitowy i metabolity: „pokrętło” metabolizmu

Wyniki nie ograniczyły się wyłącznie do oceny ryzyka chorób. Badanie wykazało również silny związek pomiędzy MetBMI a mikrobiomem jelitowym. Wyższe wartości MetBMI korelowały z mniejszą różnorodnością społeczności bakterii oraz z mniejszą liczbą drobnoustrojów zdolnych do rozkładania błonnika pokarmowego.

„Metabolity, które w największym stopniu wpływają na przewidywania MetBMI, są w rzeczywistości modulowane lub wytwarzane przez mikrobiotę jelitową, co czyni ten wskaźnik czymś w rodzaju metabolicznego pokrętła” – mówi Fredrik Bäckhed, badacz biomedyczny z Uniwersytetu w Göteborgu.

Taki obraz sugeruje, że czynniki oddziałujące na bakterie jelitowe – w tym dieta i aktywność fizyczna – mogą poprawiać te wskaźniki zdrowia metabolicznego, których nie da się uchwycić samym ważeniem.

W praktyce może to oznaczać większy nacisk na jakość żywienia (zwłaszcza odpowiednią podaż błonnika) oraz regularny ruch nie tylko jako narzędzia do „zbijania kilogramów”, lecz jako działania ukierunkowane na procesy metaboliczne i sygnały biochemiczne we krwi. MetBMI, jeśli zostanie dopracowane do zastosowań klinicznych, mogłoby pomóc w lepszym doborze strategii profilaktyki – także u osób z prawidłową masą ciała.

MetBMI po operacji bariatrycznej: mniej utraconej masy u osób z wyższym wynikiem

W dodatkowej analizie, obejmującej 75 pacjentów poddanych operacji bariatrycznej, osoby z wyższymi wynikami MetBMI traciły po zabiegu mniej masy ciała. To kolejna przesłanka, że zdrowie metaboliczne jest ważnym elementem skutecznego zarządzania masą ciała i odpowiedzią organizmu na leczenie.

Co dalej z MetBMI w medycynie

Choć MetBMI wymaga jeszcze dalszej walidacji, zanim zacznie być szeroko stosowane w poradniach i szpitalach, wstępne rezultaty wskazują, że w przyszłości może dostarczać dokładniejszego i bardziej wiarygodnego oszacowania ryzyka chorób związanych z otyłością niż same pomiary masy ciała.

„Tradycyjne BMI często nie wyłapuje osób, które mają prawidłową masę ciała, ale wysokie ryzyko metaboliczne” – zaznacza Bäckhed. „MetBMI może przyczynić się do bardziej sprawiedliwej i trafnej oceny ryzyka chorób, a tym samym utorować drogę do bardziej spersonalizowanej profilaktyki i leczenia.”

Wraz z rosnącym wykorzystaniem danych biochemicznych pojawiają się też pytania praktyczne: o koszty badań metabolitów, dostępność laboratoriów oraz o to, jak standaryzować wyniki między ośrodkami. Równie ważne są kwestie ochrony wrażliwych danych zdrowotnych, bo profile metaboliczne mogą ujawniać więcej informacji niż klasyczne parametry antropometryczne.

Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Medycyna Natury”.