Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej może długofalowo wpływać na mózg, a także na inne narządy. Nowe badanie sugeruje, że ryzyko pogorszenia zdrowia mózgu może zależeć nie tyle od samej masy tłuszczu, ile od tego, w jakich obszarach ciała jest on magazynowany.
Badanie MRI i analiza ukrytych profili (LPA): jak oceniano rozkład tkanki tłuszczowej
Zespół z Uniwersytetu Medycznego w Xuzhou w Chinach przeanalizował obrazy MRI 25 997 osób z bazy danych zdrowotnych w Wielkiej Brytanii. Średni wiek uczestników wynosił 55 lat.
Aby uchwycić typowe wzorce rozkładu tkanki tłuszczowej, naukowcy zastosowali metodę statystyczną nazywaną analizą ukrytych profili (LPA). Na tej podstawie przydzielili badanych do sześciu grup odzwierciedlających różne schematy odkładania tłuszczu, a następnie zestawili te profile z wynikami skanów mózgu oraz testów poznawczych.
Mniejsza objętość mózgu i mniej istoty szarej u osób z różnymi profilami tłuszczu
W porównaniu z osobami najszczuplejszymi, wszystkie pięć grup charakteryzujących się odmiennymi rozkładami tkanki tłuszczowej miało:
- niższą objętość mózgu,
- mniejszą ilość istoty szarej.
Co istotne, dotyczyło to także tych, którzy mieli mniej tkanki tłuszczowej niż przeciętna osoba w badanej populacji.
Jak podkreślił radiolog Kai Liu ze Szpitala Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Xuzhou, zespół wykorzystał możliwości MRI do ilościowego pomiaru tłuszczu w różnych „przedziałach” ciała, w tym w okolicach narządów wewnętrznych. Pozwoliło to zbudować klasyfikację opartą na danych, a nie na subiektywnej ocenie. Według badaczy podejście to ujawniło również dwa wcześniej nieopisane typy rozkładu tkanki tłuszczowej, które wymagają większej uwagi.
Dwa nowe profile: „z przewagą tłuszczu trzustkowego” i „szczupło‑tłusty” - oraz ich związek z mózgiem
Naukowcy nazwali te wzorce:
- „z przewagą tłuszczu trzustkowego” - czyli podwyższony poziom tłuszczu w okolicy trzustki,
- „szczupło‑tłusty” - czyli zagęszczone ogniska tłuszczu wokół wybranych narządów mimo dość przeciętnego BMI.
Oba profile wiązały się z najwyższym ryzykiem:
- spadku ilości istoty szarej,
- zmian w istocie białej (lezji istoty białej),
- przyspieszonego starzenia mózgu,
- pogorszenia funkcji poznawczych.
Zaobserwowano też podwyższone ryzyko chorób neurologicznych (szeroka kategoria obejmująca m.in. lęk, padaczkę, stwardnienie rozsiane oraz udar), choć część zależności różniła się między kobietami i mężczyznami.
Różnice między płciami: przyspieszone starzenie mózgu i ryzyko padaczki
Związek z przyspieszeniem starzenia mózgu był najbardziej wyraźny u mężczyzn. Z kolei wyższe ryzyko padaczki (wynikającej z zaburzeń aktywności elektrycznej mózgu) łączono głównie z profilem „z przewagą tłuszczu trzustkowego” u kobiet.
BMI a zdrowie mózgu: potrzebny jest kontekst
Analiza potwierdziła również znaną zależność: wyższe BMI często idzie w parze z bardziej zauważalnym spadkiem parametrów mózgowych. Jednocześnie wyniki dokładają kolejną cegiełkę do rosnącej liczby dowodów, że BMI jest dość uproszczonym wskaźnikiem otyłości i bez dodatkowych informacji może nie oddawać ryzyka zdrowotnego.
Autorzy publikacji zaznaczyli, że szkodliwy wpływ podwyższonego BMI na strukturę mózgu był wielokrotnie opisywany wcześniej, natomiast profile rozkładu tkanki tłuszczowej wyodrębnione metodą LPA nie tylko wspierają tę obserwację, lecz także wskazują, iż same wzorce odkładania tłuszczu mogą stanowić niezależne czynniki ryzyka procesów neurodegeneracyjnych.
Co może stać za zależnością między tłuszczem a mózgiem? (dodatkowy kontekst)
Choć badanie nie rozstrzyga mechanizmów, w literaturze często rozważa się rolę tłuszczu trzewnego i tłuszczu okołonarządowego jako źródła przewlekłego stanu zapalnego oraz zaburzeń metabolicznych. Tego typu zmiany mogą pośrednio wpływać na naczynia krwionośne i mikrokrążenie w mózgu, co potencjalnie sprzyja powstawaniu lezji istoty białej i pogorszeniu funkcji poznawczych.
Z praktycznego punktu widzenia wyniki wzmacniają ideę, że w ocenie ryzyka zdrowotnego warto patrzeć szerzej niż tylko na masę ciała. U części osób „prawidłowe” BMI może współistnieć z niekorzystnym rozmieszczeniem tłuszczu. W badaniach przesiewowych i medycynie stylu życia bywa to uzupełniane m.in. pomiarami obwodu talii czy oceną składu ciała, a w zastosowaniach naukowych - obrazowaniem pozwalającym odróżnić tłuszcz podskórny od tłuszczu okołonarządowego.
Ograniczenia: to nie dowód przyczynowości
Warto pamiętać, że wykazane zależności pochodzą z jednego „zdjęcia w czasie”. Rozkład tkanki tłuszczowej i zdrowie mózgu nie były obserwowane podłużnie, dlatego nie da się tu wprost przyjąć relacji przyczyna–skutek.
Ograniczeniem jest także dobór próby: badani byli głównie w wieku średnim i wszyscy pochodzili z Wielkiej Brytanii. Kolejne prace mogłyby sprawdzić te powiązania w większych i bardziej zróżnicowanych populacjach.
Dlaczego to może mieć znaczenie kliniczne
Mimo zastrzeżeń badanie wnosi dodatkową, istotną warstwę wiedzy o relacji między tkanką tłuszczową a mózgiem. Im lepiej naukowcy zrozumieją to powiązanie, tym trafniej można projektować interwencje i strategie profilaktyczne.
Jeżeli profile rozkładu tkanki tłuszczowej opisane w tym badaniu zostaną potwierdzone w kolejnych analizach, w przyszłości mogłyby posłużyć do wcześniejszego sygnalizowania podwyższonego ryzyka spadku funkcji poznawczych - dając czas na szybsze zmiany stylu życia lub modyfikację leczenia.
Jak podsumował Liu: zdrowie mózgu nie zależy wyłącznie od tego, ile mamy tkanki tłuszczowej, lecz także od tego, gdzie organizm ją odkłada.
Badanie opublikowano w czasopiśmie „Radiologia”.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Zostaw komentarz