Ponad 1 300 mieszkańców stanu Wiktoria dołączyło do pozwu zbiorowego przeciwko Johnson & Johnson, zarzucając firmie, że jej wyroby z pudrem talkowym mogły przyczynić się do rozwoju raka jajnika, międzybłoniaka (nowotworu związanego m.in. z opłucną i układem oddechowym) oraz innych nowotworów obejmujących narządy rozrodcze.
Sprawa w Australii wpisuje się w falę postępowań toczących się wcześniej m.in. w Zjednoczonym Królestwie i Stanach Zjednoczonych, w tym w głośnym procesie w Kalifornii. W grudniu 2025 r. ława przysięgłych uznała, że puder dla niemowląt był niebezpieczny, a producent nie ostrzegł konsumentów w wystarczającym stopniu - w efekcie Johnson & Johnson zasądzono wypłatę 40 mln dolarów amerykańskich na rzecz dwóch kobiet.
Czym jest talk i dlaczego trafia do kosmetyków?
Talk to naturalnie występujący minerał wydobywany w wielu regionach świata. Kontakt z nim może mieć miejsce na etapie wydobycia i obróbki, w zastosowaniach przemysłowych, a najczęściej - poprzez używanie go w produktach codziennych, takich jak kosmetyki czy puder talkowy do ciała.
W praktyce wiele osób stosuje talk w okolicach intymnych, aby: - pochłaniać wilgoć, - ograniczać tarcie, - maskować zapachy, - zmniejszać odparzenia, otarcia i podrażnienia skóry.
W kosmetykach do makijażu talk bywa używany również dlatego, że zwiększa krycie (nieprzezroczystość) pudrów i nadaje skórze wrażenie gładkości oraz miękkości.
Pojawia się więc kluczowe pytanie: w jaki sposób puder talkowy miałby wiązać się z nowotworami - i co na ten temat mówi nauka?
Talk a azbest: problem możliwego zanieczyszczenia
Od lat 70. XX wieku narastają wątpliwości, czy talk może być zanieczyszczony azbestem. Azbest jest czynnikiem rakotwórczym, szczególnie groźnym wtedy, gdy jego włókna są wdychane - co może prowadzić do nowotworów układu oddechowego.
Istotą problemu jest geologia: złoża talku i azbestu często występują blisko siebie w skorupie ziemskiej. To oznacza, że w czasie wydobycia istnieje realna możliwość domieszki azbestu do urobku talkowego.
Producenci od dekad deklarują dążenie do wytwarzania czystego pudru talkowego wolnego od azbestu. Jednocześnie pozostaje niejasne, jak regularnie i w jakim zakresie badano próbki oraz jak duża mogła być skala zanieczyszczeń na przestrzeni ostatnich 50 lat.
W 2023 r. Johnson & Johnson zaprzestał sprzedaży talku w swoich produktach na całym świecie (w tym w Australii), przechodząc na formuły oparte na skrobi kukurydzianej. Nie oznacza to jednak końca talku na rynku: inni producenci nadal oferują puder talkowy, a sam talk wciąż bywa stosowany zarówno w kosmetykach, jak i w przemyśle.
Co mówi nauka o związku talku z rakiem? (rak jajnika, międzybłoniak)
W badaniach najczęściej rozważa się dwa możliwe powiązania między talkiem a nowotworami:
- rak płuca - potencjalnie w sytuacjach, w których dochodzi do wdychania cząstek talku, co może mieć znaczenie w niektórych zawodach i warunkach pracy,
- rak jajnika - możliwie w związku z regularnym używaniem pudru talkowego w okolicach narządów płciowych.
Część badań z udziałem ludzi wskazuje, że produkty zawierające talk mogą wiązać się z wyższą częstością raka jajnika, ale inne analizy nie potwierdzają takiej zależności.
Warto przy tym zaznaczyć, że badania analizujące stosowanie talku w okolicy intymnej nie wykazały dowodów sugerujących związek między talkiem a rakiem trzonu macicy lub rakiem szyjki macicy.
Dlaczego tak trudno o jednoznaczne wnioski?
Ocena związku między pudrem talkowym a nowotworami napotyka kilka praktycznych barier. Po pierwsze, po wielu latach ludzie mogą nie pamiętać szczegółów używania talku (marki, ilości, częstotliwości czy sposobu aplikacji). Po drugie, część osób, u których rozwinął się nowotwór, może umrzeć, zanim zostaną zidentyfikowane i włączone do badania - co zniekształca obraz populacji.
Mimo tych ograniczeń, gdy badacze porównywali osoby używające talku często z osobami, które nie stosowały go wcale, w niektórych analizach obserwowano podwyższone ryzyko raka jajnika u częstych użytkowników.
Jak rozumieć sprzeczne wyniki badań?
Gdy pojedyncze badania przynoszą rozbieżne rezultaty, naukowcy często zestawiają je w opracowaniach podsumowujących (przeglądach), aby odpowiedzieć na pytanie badawcze na podstawie całego dostępnego materiału.
Z takiego podsumowania wynika, że może istnieć słabe (niewielkie) zwiększenie ryzyka niektórych typów raka jajnika powiązane ze stosowaniem talku - jednak mechanizm i przyczyny tej zależności pozostają nie do końca wyjaśnione.
Jednocześnie zebrane dane wskazują, że talk nie zwiększa ryzyka innych nowotworów ginekologicznych, takich jak rak trzonu macicy czy rak szyjki macicy.
W przypadku talku zanieczyszczonego azbestem związek z większym ryzykiem nowotworów układu oddechowego jest wyraźny. Natomiast kosmetyczne używanie talku zwykle nie wiąże się z tak dużą ekspozycją wziewną, ponieważ w typowych warunkach użytkownicy nie wdychają go w istotnych ilościach.
Klasyfikacja Światowej Organizacji Zdrowia i praktyczne wnioski
W 2024 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaktualizowała swoje stanowisko, wskazując, że talk jest „prawdopodobnie rakotwórczy” - czyli prawdopodobnie może wywoływać nowotwory u ludzi. To drugi najwyższy poziom w takiej klasyfikacji; w tej samej kategorii wskazuje się m.in. glifosat oraz czerwone mięso.
Jeżeli używasz pudru talkowego i obawiasz się ryzyka nowotworów, rozsądnym podejściem może być zaprzestanie stosowania albo ograniczenie ilości i częstotliwości użycia, zwłaszcza w okolicach intymnych.
W codziennych wyborach warto ważyć potencjalne korzyści i możliwe szkody - szczególnie wtedy, gdy talk był stosowany przez długie lata i celem jest ograniczanie ryzyka zachorowania na nowotwór.
Dodatkowo: bezpieczniejsze zamienniki i ekspozycja zawodowa
Jeśli talk był dla Ciebie przede wszystkim sposobem na suchość i komfort, można rozważyć zamienniki, takie jak produkty na bazie skrobi kukurydzianej lub inne kosmetyki pozbawione talku. W przypadku skłonności do otarć i podrażnień pomocne bywa także ograniczanie tarcia (np. odpowiednia bielizna) oraz dobór łagodnych preparatów barierowych przeznaczonych do wrażliwej skóry.
Osoby pracujące w środowiskach, w których pyły mineralne mogą unosić się w powietrzu, powinny traktować kontrolę narażenia jako priorytet: znaczenie mają procedury ograniczające pylenie, wentylacja oraz właściwe środki ochrony dróg oddechowych zgodne z zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy.
Tam Ha, profesor nadzwyczajny epidemiologii nowotworów, Uniwersytet w Wollongong
Tekst został przedrukowany z portalu „Konwersacja” na otwartej licencji CC. Zapoznaj się z wersją pierwotną artykułu.
Komentarze
Brak komentarzy. Bądź pierwszy!
Zostaw komentarz